Szczerbowska, Małgorzata

Wielopłaszczyznowa opowieść o relacjach międzypokoleniowych i relacjach damsko-męskich. Narratorką jest „Autorka w hamaku”, na działce, w miejscu, gdzie natura splata się z kulturą, a rozkwit – z dewastacją. Autorka rozmawia z matką przez telefon, a zarazem konfrontuje się z babcią opowiadającą o swoich doświadczeniach.. Kobiety ze sporą dozą ironii komentują męskie zachowanie („A mężczyzna, jak to mężczyzna, nie może sobie miejsca znaleźć”, „Jestem mężczyzną, Nigdy nie zostałem urodzony i nigdy nie umrę”).

„To jest tekst o samotności, o znudzeniu cywilizacyjnym biegiem, o zmęczeniu, które same sobie i sami sobie fundujemy, zyskując ekonomiczną satysfakcję. To tekst o braku relacji i o potrzebie bliskości. O kobiecej tęsknocie. Ojciec, kochanek, mąż, syn, brat –  mężczyzna – to ktoś, na kogo się czeka, z kim się walczy, ktoś, z kim trzeba się dogadać. Relacja kobieta-mężczyzna (i odwrotnie) to główna oś spektaklu. W grę wpisane są też dziecięce bajeczki, od których dorosłym głowom trudno jest się uwolnić, i polskość, szczególnie bardzo nam bliskie umiłowanie cierpienia. Całość to polemika z pojęciem czasu , który uznaliśmy za rzeczywisty, a który nie istnieje. I z życiem , które uznaliśmy, że zaczyna się narodzinami, a kończy śmiercią, co nie do końca jest pewne… Ogrody, „Radość Życia”, to ważny i piękny element każdego miasta. Trzeba się spieszyć, bo wiadomo już, że ogrody zostały przeznaczone pod budowę nowej drogi; drogi prowadzącej do nowego cmentarza. To jedno jest pewne.” – M.S.

Dramat jest dialogiem dwóch kobiet – lub dwóch aspektów tej samej osobowości. Kobieta 2 osiągnęła sukces, próbuje utrzymać swoje życie w ryzach, je tylko zdrowe posiłki, czyta ambitną literaturę, „oddycha tylko przez prawą dziurkę, żeby pobudzić umysł”. Z kolei Kobieta 1 to kobiecy everyman – mówi, że „nie stać ją na feminizm”, zatem nie zrezygnuje z pracy, w której musi przypodobać się szefowi. Ból ciała zabija lekami na Wszystkobolące, jednak prawdziwe cierpienie w sztuce jest cierpieniem egzystencjalnym. Bohaterki przytłacza proza życia, codzienny kierat; szukają sensu, ale ten pozostaje nieodkryty. Rozpaczliwie próbują nadać swojemu życiu znaczenie, przekonują siebie same, że są coś warte. Leitmotivem sztuki jest kolor czerwony – czerwień rajstop zagubionej dziewczynki, której szukają w sobie skonfrontowane z życiem bohaterki, czerwień eleganckich szpilek zakładanych codziennie do pracy, czerwień sygnalizacji świetlnej – na czerwonym świetle pijany kierowca powoduje wypadek, w trakcie którego ciężarna kobieta roni. Czerwień jest jak znak, który ewokuje wspomnienia, pozwala na introspekcję, pozwala zgłębić lęki i pragnienia bohaterki/bohaterek.

 „Kobieta, lat 35. Wykształcenie wyższe. Stan majątkowy satysfakcjonujący. Mąż i dziecko poczęci z miłości. Płeć. Narodowość. Rasa. Wyznanie. Wszystko ok. Lat 35, a może 40? Kobieta. I Mąż. I Dziecko. Otwieram. Przez głowę biegną miliony czerwonych świateł. Oddycham. Jest mgliście i ciemno, i zdaje mi się, że pochowałam tam kogoś. Zamykam. Lat 40. Kobieta. Otwieram. Zamykam. Otwieram. Zamykam.

Całoczerwone to opowieść o pewnej kobiecie i jej podróży do środka siebie. Nieistotny jest czas, w którym żyje, ani Bóg, w którego wierzy. Bohaterką tekstu może być każda, która ma w sobie ogień, a mimo to marznie. Każda, która bardzo na siebie liczyła i bardzo się na sobie zawiodła. I nie umie sobie wybaczyć. Tekst to podzielony na dwa głosy myślotok, zapis wyznań i wyzwań. To tekst o nieumiejętności opuszczenia sytuacji, których się nie odmieni, bo one się już wydarzyły. To wyczerpująca gra z NIC, które czasem wypełnia nas na bardzo długo i bardzo od środka.”

– MS

Szczerbowska po raz kolejny tworzy intymną narrację – Sprzedam to zapis strumienia świadomości z autoironicznym zacięciem, wypełniony zadaniami „na wyobraźnię”, z potencjałem na formułę interaktywną podszytą tradycją stand up’u. W aktorskim slamie wyróżnia się jednak gorzki kontekst dotyczący kondycji kobiety-artystki o szerokim wachlarzu refleksji (napięcie, które rodzi się między teatrem a „teatrem życia codziennego”, blaski i cenie dwojako rozumianego „aktorstwa”, obawy przed stagnacją, wpisane poniekąd w zawód artysty).

A zatem obcujemy z ciągłą zmianą ról, empatycznym przeżywaniem cudzych dramatów, nieustannymi zmianami „kostiumów”. Życie obliguje bohaterkę – jak i nas wszystkich – do ciągłego samookreślania, przyjmowania konkretnej tożsamości, która jest przecież płynna (vide: powtarzający się motyw określania cech wyglądu we wniosku dowodowym). Bohaterka monodramu prowadzi grę z publicznością, używa bezpośrednich zwrotów, każe tytułować się „mistrzem gry”, ma świadomość tego, że jest niczym egzotyczny drobnoustrój na szalce Petriego. Być aktorem – to znaczy sprzedawać siebie i swoją prywatność na rzecz wyższego sensu. Tylko kto ocali artystkę, która, na mocy przyjętej konwencji/symbolicznego cyrografu oddaje duszę publiczności?

„Sprzedam  to rodzaj gry towarzyskiej. Gra oparta jest na przypuszczeniach dotyczących osób, sytuacji, przebiegu zdarzeń. Kto, gdzie, kiedy i dlaczego. Dlaczego? Każdy z nas zadaje pytania i szuka odpowiedzi. Każdy pochodzi z jakiegoś kraju. Ja jestem z Polski. To dobrze czy źle? […]. Tutaj  modlę się o istnienie jakiegokolwiek Boga i zabijam siebie - na każdym spektaklu jeden raz, bo w tym kraju ja jestem aktorką. Polska to wolny kraj. Polska jest w Europie. To dobrze czy źle? Kto, gdzie, kiedy i dlaczego? Dlaczego? Jak ja mam moje  > uzasadnić? Jak > nagrodzić albo ukarać? Jak ja mam siebie z siebie rozliczyć?”

- M.S.

Miejsce, którego nie ma jest jak literacki Ogród rozkoszy ziemskich – piękno sąsiaduje z brzydotą, narodziny ze śmiercią, a dookoła rozciąga się panoptikum ekscentrycznych postaci oraz dziwnych wizji i retrospekcji głównej bohaterki, czyli Marty.

Dzień wigilii Bożego Narodzenia. Rodzina spotyka się w szpitalu  przy łóżku Zuzanny, nestorki rodu, podpiętej do aparatury podtrzymującej życie. Ale plan realistyczny, ze świetnie napisanymi dialogami, momentami przeradza się w surrealistyczną podróż. W barwnych, niekiedy absurdalnych obrazach klaruje się skomplikowany obraz życia rodzinnego. Czytelnik poznaje erotyczne życie Marty, relacje z mężem i randkę z dawnym obiektem westchnień, który, wygłaszając tyrady o sobie, nie daje jej dojść do słowa; pojawiają się wspomnienia z dzieciństwa, kiedy dziewczynki przekazywały sobie „wiedzę zakazaną” o seksie i ludzkiej anatomii. Opresywne społeczeństwo wtłacza dziewczynkom i kobietom do głowy szkodliwe przekonania – np. że miesiączki wiążą się z „nieczystością”, a kobieta musi być nieskalana. Zresztą całe społeczeństwo skonstruowane jest na stereotypach. Wiele uproszczonych przekonań oscyluje wokół cielesności, w szczególności wokół ciała niedołężnego. Babcia Zuzia traktowana jest jak nieświadoma niczego kukła – bądź jako dziecko. Sama sztuka zaczyna się monologiem niepełnosprawnego Sebastiana, który marzy o możliwości zaznania cielesnych rozkoszy. To znamienne, że w sztuce pojawia się zarówno obraz „umieralni” (babcia Zuzia wegetująca w szpitalu), jak i gabinetu ginekologicznego (poród Marty w finale, rozmowy z mężem Jakubem, w trakcie których analizują śmierć swojego związku).

Zagubienie Marty wyrażane jest za pomocą sugestywnych obrazów – np. gotowania swojej głowy w garnku czy wiosłowania na drewnianej łódce pośrodku morza. Skomplikowane, niekiedy toksyczne relacje między bohaterami znajdują ekwiwalent w formie krótkich, ale soczystych scen. Przewrotne poczucie humoru zaminowane jest gniewem. Szczerbowska nie przebiera w środkach – celuje między oczy.