Stephens, Simon

Poetycka sztuka skonstruowana z następujących po sobie dwuosobowych (przeważnie) scen w minimalistycznych dekoracjach – pełna magii, refleksji i humoru. O metafizyce umierania i bólu utraty, o ciężarze i pięknie międzyludzkich relacji, o czytaniu w cudzych myślach i wędrowaniu myśli z jednego umysłu w drugi. I – last but not least – o zmierzającym ku ekologicznej katastrofie świecie, który może można by jeszcze uratować. 

Stephens zaprasza widza w filozoficzną, nielinearną podróż po Stuttgarcie. Obserwujemy dziesięć krążących po nim osobliwych postaci, których ścieżki i emocje przecinają się ze sobą i dziwnie splatają. 

Christof jest nieprzytomny i od pięciu dni nie otwiera oczu. Co wcale nie przeszkadza mu prowadzić humorystycznych rozmów z dziewczyną Nicolą, uprawiać z nią namiętnego seksu, a w końcu ruszyć w miasto na surrealistyczny spacer nad wodę, do ich dawnej szkoły i na wieżę telewizyjną, z której rozciąga się widok na całe miasto i z której oglądają pokrywający je bielą kwietniowy śnieg. 

Karolina jest przyjaciółką Christofa. Płacze regularnie przy ladzie sklepiku z suwenirami w miejskim zoo. Ten dzień spędza z bratem Benjaminem, który wpadł na chwilę do Stuttgartu, żeby poszukać pracy, bo planuje tu wrócić na stale, gdy urodzi mu się córka, która ma zbawić planetę. Pracę znajduje przypadkowo u ojca Christofa, Waltera.  

Walter zanosi Nicoli mandarynki dla syna, ale ze strachu nigdy nie przestępuje progu. Ucieka przed rzeczywistością w świat silników Bentleya. W bentleyach dostrzega podobieństwo do ludzkiego organizmu. 

Tego dnia Walter podejmuje u siebie brata zmarłej żony, Matheusa, który został warunkowo zwolniony z więzienia i przyjechał do Stuttgartu odwiedzić Christofa. Matheus chciałby zachowywać się normalnie jak inni, ale ciało nie słucha i niesie go już od dworca w ślad za obcą kobietą. Jest nią zirytowana natrętem Marie. 

47-letnia Marie pije morze kawy, pali dziesiątki papierosów i umie dokończyć dowolnie wybrane zdanie z „Czarodziejskiej góry” Manna. Teraz zmierzała właśnie do swojej ulubionej kafejki – tej, w której pracuje Nicola. W kafejce Marie po raz drugi tego dnia czuje na sobie obce męskie spojrzenie i znów wpada w szał, choć student filozofii i spec od karcianych sztuczek Tom nie wpatrywał się wcale w nią, a w jej „czadowy” model adidasów.  

Oficerem odpowiedzialnym za monitorowanie pobytu Matheusa w Stuttgarcie jest gotujący dla zabicia pustki Lucas, którego dręczy pogmatwana sytuacja z dorastającą córką oraz nadmiar imigrantów z Europy Wschodniej.  

Lucas ceni spokój, nie znosi natrętów, tymczasem uporczywie nagabuje go sąsiad, bibliotekarz Carl, któremu znikł z mieszkania telefon w chwili, gdy spełniał swój obywatelski obowiązek, segregując śmieci. 

Nakładające się na siebie i przecinające się wzajemnie losy bohaterów komponują się we wzruszającą, wielowątkową, filozoficzną opowieść, w ramach której autor próbuje zmierzyć się ze złożonością życia, śmierci i świata.  

W życiu osiemnastoletniej Marii zwanej Rią nie ma nic stałego, ale azymut wyznaczają narodziny córki i śmierć babci, jedynej bliskiej osoby. Ria nie zna ojca swojego dziecka i jest w trudnej sytuacji życiowej, może liczyć tylko na siebie. Sprawia wrażenie niesionej przez życie i pozbawionej zasad oraz własnych poglądów, ale marzy o zatrudnieniu się na kutrze (na tzw. męskim stanowisku). Zamiast tego zatrudnia się jednak „na kamerkachˮ, gdzie proponuje swoim klientom rozmowę, choćby o błahostkach, nie wirtualny seks. Intymność okazuje się towarem deficytowym. To obcy ludzie po drugiej stronie ekranu pomagają Rii odnaleźć brata, który opuścił rodzinę kilka lat temu. Ich spotkanie rozczarowuje, w obojgu pulsuje poczucie krzywdy. Być może pewnych rowów nie da się już zasypać.

Dramat Stephensa można odczytać jako studium samotności kobiety wkraczającej w kolejną dekadę XXI w. Tytułową bohaterkę konstruuje w oparciu o dysonans − przez swoją gadatliwość, impulsywność i niefrasobliwość Ria nie wydaje się osobą zbyt lotną czy skłonną do refleksji, i tak postrzega ją wielu ludzi, jest to jednak zwodnicze wrażenie. W sytuacjach granicznych potrafi kierować się niezawodnym instynktem życia i wolą przetrwania, przede wszystkim dla córki, która będzie dorastać w niełatwym, mocno zmaskulinizowanym portowym środowisku. Usposobienie Rii lokuje ją między biblijną Maryją a Marią Magdaleną. To wspaniała, niejednoznaczna rola dla młodej aktorki, dla której może okazać się ona przełomowa. Również postać odchodzącej (ale potrafiącej np. cieszyć się wspomnieniami erotycznych przygód) babci jest ciekawym materiałem do interpretacji. Relacja obu kobiet buduje pierwszy plan dramaturgiczny. Na drugim są mężczyźni − albo wycofani, albo, tak jak grupa lokalnych dokerów, wyjątkowo opresyjni i samczy. Te i inne antynomie znajdują swoje odzwierciedlenie na poziomie języka, w którym dosadność i szorstkość splata się ze szczególnym rodzajem liryzmu.

A dla tych z was, którzy lubią się dodatkowo zainspirować muzą, mam songa, który trafia w punkt: Maria Kazika.

Kiedy już wydawało się, że przebojem londyńskiej sceny latem 2012 roku będą Słoneczni chłopcy z Dannym DeVito i Richardem Griffithem w Teatrze Savoy, w National Theatre odbyła się premiera sztuki według skromnej powieści Marka Haddona o autystycznym piętnastolatku – geniuszu matematycznym, który postanawia, wzorem swojego ulubionego bohatera – Sherlocka Holmesa – rozwiązać zagadkę śmierci Wellingtona, ukochanego psa sąsiadki. Do szukania sprawcy zniechęca chłopca ojciec, ale nauczycielka – Siobhan – radzi mu, aby napisał o swoim śledztwie powieść. I tak zaczyna się wielka odyseja małego Christophera, który, zmuszony do bolesnej walki z własnymi ograniczeniami, z niechętnym środowiskiem, z policją, a nawet z własnym ojcem, nie tylko rozwikła dziwny przypadek psa, ale również dotrze do sedna rodzinnej tragedii i odnajdzie „zmarłą" matkę. Będzie to początek sukcesów w dążeniu do realizacji marzeń trudno dostępnych dla ludzi z ograniczeniami.

Simon Stephens rozpisał powieść Marka Haddona jak symfonię, w której poszczególne dźwięki są idealnie zgrane ze sobą. Prapremiera sztuki odbyła się na scenie Cottesloe w National Theatre w Londynie 24 lipca 2012 roku.

Sztuka zdobyła Tony Award 2015 w pięciu kategoriach, m.in. za najlepszą sztukę.