Bikont, Karolina

Krótko po reelekcji Donalda Trumpa na prezydenta USA, Elfriede Jelinek napisała Endsieg (Ostateczne zwycięstwo), kontynuację swojej sztuki Am Königsweg (Królewska droga) i, jak to często bywało, proroczo przewidziała przyszłość: podczas gdy demonstracje przeciwko Trumpowi odbywają się teraz pod hasłem „Bez królów”, Jelinek przedstawia go już jako monarchę absolutystycznego, który egomaniakalnie ogłasza nowy porządek świata – odwołując się do odwiecznych wzorców: „Istotę u kresu historii, której odnowione wzmocnienie uczyniło ludzkość niezdolną do cywilizacji” (Die Zeit).

„Oświecający wieczór, rozświetlona otchłań, jednocześnie zdolna przezwyciężyć paraliż po wynikach wyborów w USA i podsycić strach przed tym, co nadchodzi światu, nie tylko zachodniemu”. (Die Welt)

Ostateczne zwycięstwo należy do najlepszych tekstów Jelinek… Opowiada o ludziach, którzy wybrali Trumpa i ukoronowali go swoim „zbawicielem”… Chciałoby się z tego śmiać, gdyby nie było to tak przerażające. Bo przecież zapowiadane zagrożenia dla osiągnięć liberalizmu i demokracji są ogromne”. (Hamburger Abendblatt)

„Mocny tekst… Sztuka Elfriede Jelinek próbuje obnażyć mechanizmy stojące za strukturą władzy Trumpa. Demaskuje radykalne sieci stojące za nim: młodych mężczyzn, którzy sami już sięgają po władzę… Teatr rzadko jest tak aktualny, tak aktualny politycznie”. (3sat Kulturzeit)

Wszyscy uczestnicy tego spektaklu są zaślepieni: oszukany król, który zgromadził fortunę (nie zawsze całkowicie legalnie) na nieruchomościach, polach golfowych i kasynach, a teraz rządzi najpotężniejszym krajem świata; ludzie, którzy go wybrali, ślepo wierząc, że zostaną uwolnieni od jarzma bezrobocia i długu; nawet jego przeciwnicy, którzy zaciekle atakowali króla, ale nie byli w stanie zapobiec jego zwycięstwu. Król jest czczony jako zbawiciel, który, miejmy nadzieję, przyniesie narodowi zbawienie; uwolniona została siła wywracająca światopoglądy, które od dawna uważano za przezwyciężone, a towarzyszy temu nienawiść, gniew i przemoc. Królewska droga okazuje się ślepą uliczką, rozdrożem, na którym rozstrzygnie się przyszłość naszego życia.

Pomiędzy tragedią a groteską, językiem wysublimowanym a wulgaryzmem (i bez pojawiania się nazwiska Donalda Trumpa w tekście), „Elfriede Jelinek kreśli wielki obraz kompleksu polityczno-finansowo-kapitalistycznego, który jest kompletnie zgniły… Starożytne mity i dramaty historyczne Szekspira stanowią dla niej punkt odniesienia, wraz z Learami, Kreonami, Richardami i Edypami. Jednocześnie, w cieniu tych archetypowych despotów, Trump kurczy się do rozmiarów, które – emocjonalnie i intelektualnie – da się jakoś okiełznać… Jelinek zajmuje się prawdomównością i jasnowidztwem w dyskursie, w którym wszystko jest pozornie równie prawdziwe lub fałszywe, czyli arbitralne… Królewska droga wymaga zajęcia stanowiska i stanowi bardzo poważną artystyczną odpowiedź na Trumpa, właśnie dlatego, że nie sugeruje pewności siebie, która rozkoszuje się moralną wyższością”. (Süddeutsche Zeitung)